تبلیغات
گپ فرهنگی: مجید كافی - تعریف خانواده
 
گپ فرهنگی: مجید كافی
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : mkafi
نویسندگان
برچسبها
یکشنبه 21 مرداد 1386 :: نویسنده : mkafi

مطلب نهم

 تعریف خانواده

«خانواده» گروه كوچكى است كه حد فاصل بین فرد و جامعه قرار گرفته است. صاحبنظران تعریفهاى متعددى براى خانواده ارائه كرده اند، ولى هر تعریف به بعدى از خانواده توجه داشته است; از این رو شاید مناسبتر باشد كه خانواده را با توجه به ویژگیهاى اساسى آن تعریف كنیم:

الف ـ از عمومیترین سازمانهاى اجتماعى است كه بر اساس ازدواج بین یك مرد و دست كم یك زن شكل مى گیرد.

ب ـ در آن، مناسبات خونى یا اسناد یافته (پذیرش فرزند) به چشم مى خورد.

ج ـ معمولا داراى نوعى اشتراك مكانى است.

د ـ معمولا كاركردهاى گوناگون شخصى، جسمانى، اقتصادى، تربیتى و جز اینها را بر عهده دارد.

خانواده همچون آینه اى عناصر اصلى جامعه را در بر دارد و انعكاسى از نابسامانیهاى اجتماعى است. در عین حال، تأثیرپذیرى شدیدى از جامعه دارد و مى توان گفت: جامعه سالم فقط در پرتو خانواده سالم ممكن است[1]. تعالیم اسلام نیز بر ویژگیهاى یاد شده در خانواده، تأكید مى كند. بر اساس تعالیم اسلامى، خانواده مجموعه اى است از افراد با رابطه هاى سببى (عقد ازدواج) و نسبى (والدینى ـ فرزندى و خواهر و برادرى). این افراد نسبت به هم متناسب با نوع نسبت و ارتباط، مسئولیتهاى اجتماعى، حقوقى، تربیتى، رفتارى، اقتصادى و دینى دارند. بر اساس این تعریف، از نظر تعالیم اسلام خانواده شامل خانواده هاى هسته اى و گسترده مى شود. با وجود این، با توجه به میزان مسئولیتها و حقوق اقتصادى، اجتماعى و رفتارى اعضاى خانواده نسبت به هم، سه مرتبه خانواده در اسلام دیده مى شود:

ـ خانواده مرتبه اول: زن و شوهر و فرزندان بدون واسطه;

ـ خانواده مرتبه دوم: زن و شوهر، فرزندان، والدین زن یا شوهر (اجداد فرزندان);

ـ خانواده مرتبه سوم: زن و شوهر، فرزندان به علاوه والدین زن یا شوهر و دایى، خاله، عمو و عمه فرزندان.

این اولویت بندى بر اساس مسئولیتهاى زن و شوهر نسبت به هم، والدین نسبت به فرزندان بدون واسطه و باواسطه، فرزندان نسبت به اجداد، عمه، عمو، خاله و دایى، و قوانین اقتصادى اسلام مانند نفقه، ارث و زكات واجب، و قوانین حقوقى مانند ولایت جد پدرى و دیه عاقله در نظر گرفته شده است. بیشتر آیات قرآن كه به روابط اعضاى خانواده مربوط مى شود، به مسائل خانواده مرتبه اول پرداخته[2] و آیات كم ترى به خانواده مرتبه دوم[3] و آیات محدودى، مانند آیات ارث، به مسائل خانواده مرتبه سوم پرداخته است.[4] 

 بر اساس طرحی ممكن است فردى مانند الف متعلق به 6 خانواده باشد: دو خانواده مرتبه 1، دو خانواده مرتبه 2 و دو خانواده مرتبه 3:

ـ خانواده مرتبه 1: فرد، همسر و فرزندانش; او، خواهر، برادر و پدر و مادرش;

ـ خانواده مرتبه 2: فرد، همسر، فرزندان و پدر و مادرش; او، همسر، فرزندان و پدر و مادر همسرش;

ـ خانواده مرتبه 3: فرد، همسر، فرزندان، اجداد پدرى فرزندان، عمو و عمه و فرزندان آنها; او، همسر، فرزندان، اجداد مادرى فرزندان، خاله، دایى و فرزندان آنها.

این تعریف از خانواده مبتنى بر مسئولیتهاى افراد نسبت به اعضاى خانواده و خویشان و نیز اهدافى است كه تعالیم اسلام براى ازدواج و تشكیل خانواده در نظر دارد. تعالیم اسلام براى سعادت و سلامت دنیوى و اخروى انسانها، برنامه هایى را قرار داده كه از جمله آنها تشكیل خانواده است. در این برنامه ها نیازهاى طبیعى انسان و شرایط اجتماعى او در همه عصرهاى تاریخ در نظر گرفته شده است; از این رو، تحولات اجتماعى بشر، به ویژه تحولات عصر حاضر كه خانواده را دچار دگرگونى هاى اساسى كرده و گاه موجبات دورى از اهداف تشكیل خانواده را فراهم آورده است، نباید ما را از تعریف مناسب خانواده دور كرده و به جهتى سوق دهد كه نتوانیم اهداف تشكیل خانواده را تحقق بخشیم; به همین جهت باید تلاش كرد، تحولات اجتماعى در جهت تشكیل و استمرار خانواده هایى كه سعادت و سلامت بشر را تضمین مى كنند، سوق داده شود. البته تحقق این امر در بیشتر جوامع دشوار است. با وجود این، مى توان در جوامعى كه زمینه فرهنگ اسلامى در آنها وجود دارد، در این راستا گامهایى برداشت. تقویت روابط خویشاوندى یكى از راهكارهایى است كه خانواده ها را در جهت تحقق بخشیدن به اهداف مورد نظر، یارى مى كند. چگونگى روابط خانواده هاى مرتبه دوم و سوم، بیشتر در ضمن موضوع خویشاوندان در فصل دوم بررسى مى شود، و در فصلهاى دیگر بیشتر، مباحث مربوط به خانواده مرتبه اول مورد توجه قرار مى گیرد، هر چند در مواردى به مسائل خانواده هاى مرتبه دوم و سوم نیز پرداخته مى شود.

 

افزون بر این، مانند نظریه سیستمى، خانواده در اسلام به عنوان یك واحد اجتماعى در نظر گرفته شده و چیزى بیش از مجموعه افرادى است كه آن را تشكیل مى دهند. یكى از شواهد این امر، مسئولیت افراد در قبال خانواده در جنبه هاى اقتصادى و تربیتى است. در قرآن به سعادت اخروى فرد در كنار خانواده او توجه شده و خداوند از انسانها مى خواهد نه تنها خویش، بلكه خانواده خود را از گرفتارى و عذاب اخروى محافظت كنند[5]. همچنین خداوند به پیامبر(ص) خطاب مى كند كه خانواده خود را به نماز دعوت كن[6]. آیاتى كه به تأثیر رفتار فرزندان در تعالى معنوى والدین اشاره كرده[7]، نیز دلیلى بر شدت وابستگى اعضاى خانواده در امور دنیوى و اخروى به یكدیگر است. حساسیت پیامبران نسبت به خانواده خود و هدایت آنها[8]، نیز از جمله دلایلى است كه ارتباط و تأثیر متقابل اعضاى خانواده را نشان مى دهد. شدت این ارتباط به حدى بوده است كه گاه پیامبران براى اعضاى خانواده خود طلب آمرزش و نجات مى كردند و چون این اعضا بر گمراهى خود اصرار مى نمودند، خداوند این پیامبران را به خاطر طلب آمرزش براى اعضاى خانواده خود، ملامت كرده است.[9]



[1]. ساروخانى، باقر، مقدمه اى بر جامعه شناسى خانواده، ص 136.

[2]. مانند: بقره، 102، 187، 228، 229، 231، 222 و 223; آل عمران، 14; نساء، 3، 34، 35، 128، 129 و 21; نور،32; روم، 21; مجادله، 1ـ4; تحریم، 1، 5 و 11; تغابن، 14; فرقان، 74.

[3]. اسراء،23 و 24; یوسف، 12، 8، 92 و 100; بقره، 132.

[4]. مانند: نساء، 1; انفال، 75; احزاب، 50; نور، 24.

[5]. «قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِیكُمْ نَارًا...» تحریم، 6.

[6]. «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَوةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهَا» طاها، 132.

[7]. «وَ الْبَـقِیَـتُ الصَّــلِحَـتُ خَیْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَ خَیْرٌ أَمَلاً» كهف، 46.

[8]. از جمله این موارد، توصیه پیامبران به فرزندان خود و دعا براى هدایت آنهاست; براى نمونه ر.ك: بقره، 132و ابراهیم، 40.

[9]. از جمله این موارد، طلب نجات فرزند نوح(ع) توسط وى (هود، 46) و طلب آمرزش ابراهیم(ع) براى پدر خود (توبه، 114) است.

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 04:30 ق.ظ

This is nicely put! .
purchase once a day cialis cialis therapie tadalafil 20mg canadian drugs generic cialis cialis cost we like it cialis price cialis coupon cialis price in bangalore generic cialis pro cialis 10 doctissimo
جمعه 7 اردیبهشت 1397 07:29 ب.ظ

Really tons of wonderful information!
price cialis wal mart pharmacy cialis 20 mg cut in half cialis for bph buy cialis online legal cialis for sale in europa cialis 20 mg cost cialis generico en mexico cialis kaufen cialis kamagra levitra cialis 5mg billiger
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 05:14 ق.ظ

Cheers, Helpful stuff!
order viagra online cheap viagra online with a prescription where can i order viagra online viagra buy viagra online pharmacy viagra canadian pharmacy can i buy viagra without a prescription buy cheap viagra uk buy viagra online india can you buy viagra without prescription where can i purchase viagra online
جمعه 17 فروردین 1397 08:53 ب.ظ

With thanks, Ample information!

look here cialis order on line cialis generico postepay prices on cialis 10 mg tadalafil tablets cialis per paypa tadalafil buy cialis online buy cialis sample pack cialis generika cialis price in bangalore
دوشنبه 28 اسفند 1396 12:24 ق.ظ

Incredible loads of fantastic tips!
cost of cialis cvs cialis generic dosagem ideal cialis cialis en mexico precio precios cialis peru viagra vs cialis cialis from canada tadalafil 10 mg cialis manufacturer coupon cipla cialis online
چهارشنبه 27 دی 1396 10:52 ب.ظ
سلام، پست خنده دار یک مسئله همراه با وب سایت شما در وب explorer وجود دارد، این را آزمایش کنید؟
اینترنت اکسپلورر هنوز هم سرپرست بازار و بخش خوبی است
از این به بعد، به دلیل این مشکل، نوشته های با شکوه خود را از دست خواهد داد.
سه شنبه 14 شهریور 1396 03:55 ب.ظ
I am regular reader, how are you everybody? This
piece of writing posted at this web site is really pleasant.
جمعه 6 مرداد 1396 06:50 ب.ظ
Excellent blog here! Also your website loads up very fast!

What web host are you using? Can I get your affiliate link to your
host? I wish my site loaded up as fast as yours lol
جمعه 8 اردیبهشت 1396 10:27 ب.ظ
This is my first time visit at here and i am really pleassant to read everthing at one place.
جمعه 11 فروردین 1396 08:01 ب.ظ
you're truly a excellent webmaster. The site loading pace is incredible.
It seems that you're doing any unique trick. In addition, The contents are masterpiece.
you've performed a fantastic task in this matter!
سه شنبه 1 آذر 1390 09:54 ب.ظ
تشکر
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :