گپ فرهنگی
جمعه 24 تیر 1390 :: نویسنده : mkafi

سه سوال اساسی فلسفه تاریخ که باید تمامی مکاتب؛ ایدئولوزیها و ادیان به آنها جواب مناسب دهند؛ عبارتند از:

1.      آغاز و انجام تاریخ

  1. محرک؛ عامل و موتور حرکت تاریخ
  2. مراحل و ادوار تاریخی شکل حرکت تاریخ

از نظر قرآن مراحل تاریخی کدامند؟

1.           مرحله پیش از دعوت (مرحله وحدت فطری)

مرحله‌یی كه انسان با فطرتی پاك می‌زیست و روح انسانی، ساده و بی‌آلایش و ابتدایی و خالی از هر گونه تعلیم بود. در لابلای آیات قرآن مطلبی مربوط به دوران پیش از دعوت پیامبران نمی‌یابیم.

دربارة حقیقت یكپارچگی و نظام اجتماعی همگانی كه در آغاز پیدایش جامعة انسانی بر این جامعه حكومت میكرده، چندین دیدگاه مطرح شده است:

دیدگاه عبده / دیدگاه علامه طباطبایی نظریه استخدام / دیدگاه شهید صدر

آیة[1] در این معنا صراحت دارد كه یكپارچگی، زمانی وجود داشته و سپس اختلاف پیش آمده است و دلیل آن وجود قرینه در خود آیه است كه عبارت است از: فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِیَحْكُمَ بَیْنَ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُواْ فِیهِ.

2.           دوران اختلاف

جامعة انسانی پس از یكپارچگی فطری به اختلاف دچار شد و این اختلاف در نخستین دوران خود ابتدایی و ساده بود و سپس پیشرفت كرده و به اختلافی پیچیده بدل شد.

قرآن در چند مورد به این اختلاف پس از وحدت اشاره میكند[2]

وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلاَّ أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُواْ وَلَوْلاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ فِیمَا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ.

از ظاهر این آیه و آیات دیگر پیداست كه بر حسب حكمت الهی موضوع اختلاف از همان آغاز آفرینش انسان در جامعة بشری مطرح بوده است:

وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلاَ یَزَالُونَ مُخْتَلِفِینَ (119) إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لأَمْلأنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِینَ.[3]

برای اختلاف چندین نظریه مطرح شده است

نظریه علامه

نظریه استخدام

علامه نظریة خود را از اندیشه و نظریة استخدام فطری آغاز كرده و بیان داشته است كه انسان به طور فطری میدانست كه نمیتواند تمامی نیازمندیهایش را بر آورده كند، مگر از راه به كار گرفتن دیگران و به همین سبب، این آگاهی فطری وی را واداشت كه به اندیشة تبادل منفعت با دیگر همنوعان خود بیفتد و این كار را از طریق به كارگیری متقابل كه میان او و آنان رد و بدل میشد، انجام داد و در نتیجه جامعه ای هماهنگ، همیار و یكپارچه به وجود آمد.

ولی همین عامل فطری وحدت جامعه یعنی عامل استخدام در مرحلة بعدی به یكی از عوامل بهره كشی بدل شد كه جامعه را به جدایی و چند دستگی كشانید. چه تحول و حركت طبیعی و اجتماعی انسان از یكسو و اختلاف او با دیگران بر سر امكانات و تواناییها و افزودن آن از سویی دیگر انسان تواناتر را با همان انگیزة فطری استخدام واداشت كه به بهره كشی و استثمار دیگر انسانها بپردازد به گونه ای كه بیش از آنچه به دیگران میدهد از آنان بستاند و بدین سبب جامعة انسانی پس از یكپارچگی به جامعه استثمار و اختلاف بدل شد.

نظریه شهید صدر

این اختلاف بر اثر تفاوت سطح استعدادهای فكری و عقلی انسان و نیز تفاوت امكانات و تواناییهای مادی او بوده است. این استعدادها و تواناییها در اشخاص متفاوت است و از طریق حركت اجتماعی انسان خود را نشان میدهد.

عوامل اختلاف

هوس. انسان بر اثر پیروی از هوس، جامعة از دوران یكپارچگی به دوران اختلاف منتقل شد.

ارداه و اختیار انسان.

3. مرحلة دعوت پیامبران

بر اثر یک تحول ژرف اجتماعی یعنی اختلاف بود كه دوران دگرگونی و تحول به وسیلة دین و حل اختلاف و تشكیل جامعه بر پایة دین فرارسید، از لابلای آنچه قرآن در بارة واقعیت تاریخ انسانی مطرح میكند، چنین به دست میآید كه دوران دینی دوران اصلی در تاریخ به شمار میرود.

كاركرد ادیان الهی در دوران اختلاف و هنگامی كه جامعه تحول یافته است، گسترده میشود. نبوت با كتاب آسمانی آمد تا شیوة زندگی اجتماعی انسانها را برای آنان تعیین كند (شریعت)، مشكلاتشان را بر طرف سازد، برای اعمال و رفتار آنان قانون وضع كند (اخلاق)، نشانه های روابط مطلوب در جوامع ایشان را مشخص نماید و دربارة اختلافاتشان به داوری میان آنان بپردازد.

ارسال انبیاء از سپیده دم تاریخ انسان و آغاز حركت پیامبران تا ختم دعوت انبیاء با بعثت حضرت محمد (ص) و ظهور دعوت اسلامی، نقش نبوت یكی است و بین دعوت پیامبران، از لحاظ مسؤولیت اصلی آنها اختلاف اساسی وجود ندارد. در واقع تنها اختلاف اصلی از جهت عموم و شمول آنها است؛

فترت

فترت، همان دوران میان پیامبران است كه ارسال انبیاء قطع می‌شود. مانند دورة میان حضرت عیسی و حضرت محمد(ص)؛ زیرا در این دوره، پیغمبری مبعوث نشده است. برخلاف زمان بین حضرت موسی و حضرت عیسی كه خداوند پیامبران بسیاری فرستاد.

4. مرحله غیبت

 

دین در این مرحله مسأله انتظار بزرگ را مطرح میکنند. سوال اساسی در این مرحله این است که «انتظار بزرگ» و امید به آینده و نوع راهگشائی به سوی آینده به چه شكل و چه صورتی باید باشد؟

نگاه مثبت دین به آینده ی تاریخ و اعتقاد به منجی اصلی به نام انتظار را در دلها زنده کرده است. انتظار یک امر و اصل مثبت اجتماعی است

 

5. مرحله ظهور (آینده ی سبز)

. در تمامی ادیان و ایدئولوزیها باور و اعتقاد به منجی و موعودگرایی وجود دارد

. از ویزگیهای این مرحله تاریخی ایجاد وحدت و همبستگی دینی است. این وحدت و یکپارچگی با وحدت دوران اولیه و پیش از بعثت پیامبران متفاوت است. آن وحدت فطری انسان بود ولی این وحدت برخواسته از یک کثرت است.

. حاکمیت مستضعفان

و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین

آسیب شناسی مهدویت

مهدویت را چه اموری تهدید میکند:

1.      آسیب طرد و رد / مخالفت گروه یا گروه هایی با پدیده غیبت امام /

  1. آسیب معرفتی / علم به امام به جای معرفت به امام /
  2. آسیب اجتماعی / تخدیری شدن اعتقاد به موعود یعنی این که معطل گذاشتن یک سری از امور و کارها به دلیل این که در آینده امام ظهور خواهد کرد و ظلم را برکنده و عدالت را اجرایی میکند / تمسک بیش از اندازه بر موضوع مهدویت و بی اهمیت جلوه دادن سایر امور دینی

ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی                   دل بی تو به جان آمد وقت است که باز آیی

دائم گل این بستان شاداب نمیماند                    در یاب ضعیفان را در وقت توانایی

مستاقی و مهجوری دور از تو چنانم کرد           کز دست بخواهد شد پا یاب شکیبایی

 

 

 

 

 



[1]. كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِیَحْكُمَ بَیْنَ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُواْ فِیهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلاَّ الَّذِینَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءتْهُمُ الْبَیِّنَاتُ بَغْیًا بَیْنَهُمْ فَهَدَى اللّهُ الَّذِینَ آمَنُواْ لِمَا اخْتَلَفُواْ فِیهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللّهُ یَهْدِی مَن یَشَاء إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ (بقره/213).

[2]. یونس/19

[3]. هود/119 و 120





نوع مطلب : فلسفه تاریخ، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :