گپ فرهنگی
دوشنبه 25 دی 1391 :: نویسنده : mkafi

بسمه‌ تعالی

خلاصه جلسه قبل

1.      در معماری چه شهری و چه خانه باید روح تعالیم و آموزه‌های اسلام وجود داشته باشد؛

2.      معماری سنتی بر اساس تعالیم و آموزه‌های اسلامی به وجود آمده است، اما نباید آن را معماری انحصاری اسلامی تلقی كرد؛

3.      معماری سنتی نباید اصالت پیدا كند و بدون توجه به تعالیم و آموزه‌های اسلامی آموزش داده شود.

4.      در دوران كنونی نیز هر نوع معماری كه بتواند روح تعالیم اسلامی را حقظ كند و با

   شرایط و مقتضیات زمانه هماهنگ باشد، می‌تواند اسلامی تلقی شود.

 اهمیت خانه

پرهیز از این كه خانه صرفا محل استراحت شبانه و خوابگاه برای اعضای خانواده باشد. خانه محل آرامش است و باید كانون آن بسیار گرم باشد

خداوند متعال خانه را محل آرامش معرفی كرده می‌فرماید: وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ

بُیُوتِكُمْ سَكَناً؛ خدا خانه‏‌هایتان را جای آرامشتان قرار داد.

وسعت خانه

1.      در روایت است كه خانه باید بزرگ باشد اما نه به اندازه‌ای كه وبال انسان

شود. مساحت خانه باید با نیازهای

جسمی و عاطقی افراد خانواده هماهنگ باشد.

رسول خدا می‌فرماید: مِنْ سَعَادَةِ الْمُسْلِمِ سَعَةُ الْمَسْكَنِ وَ الْجَارُ الصَّالِحُ وَ

الْمَرْكَبُ الْهَنِی‏ءُ؛ از سعادت مسلمان

خانه وسیع، و همسایه شایسته و مرکب خوب است. امام كاظم در مسجد الحرام میان حلقه‏ای از بنی هاشم بود و درباره خوشی دنیا گفتگو می‌كردند و هر كدام چیزی در باره آن می‌گفتند. از آن حضرت در این مورد

سئوال شد، فرمود: سَعَةٌ فِی الْمَنْزِلِ وَ فَضْلٌ فِی الْخَادِمِ؛ در وسعت منزل است و خوبی خدمتكار.

اهمیت این موضوع به حدی است كه رسول خدا در یكی از دعاهای خویش،

از خداوند متعال خانه وسیع طلب می نماید: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی ذَنْبِی وَسَّعَ لِی

فِی‏داری و بَارَك لِی فِی رِزْقِی؛ خدایا گناه مرا ببخش و خانه مرا

وسعت بخش و روزی مرا افزون كن.

2.      خانه نباید به اندازه‌ای كوچك باشد كه سبب عدم‌قرار اعضای خانواده در آن

خانه شود، و به هر بهانه‌ای

بخواهند از خانه بیرون بروند. این پیامدها و آسیب‌های اجتماعی شدید برای

جامعه به همراه دارد.

تقسیم‌بندی خانه

1.      تقسیم خانه بر اساس افراد، باعث عدم‌مراقبت و نظارت والدین بر فرزندان می‌شود.

2.      تقسیم خانه باید بر اساس كاركردها و كاربریها باشد نه بر اساس افراد؛ جایی برای مطالعه و عبادت، جایی برای دیدن یا شنیدن رادیو و تلوزیون، جایی برای نشستن و گفتگو...

معماری خانه

1.      دور شدن معماری كنونی از فرهنگ اسلامی به سوی فرهنگ غیربومی مهمترین

معضل معماری كنونی در ایران است.

2.      معماری خانه باید با تعالیم دینی متناسب و هم‌سو باشد، مثلا آشپزخانه اپن با

تعالیم اسلامی سازگاری ندارد چرا كه زن

خانه در آن احساس آرامش نمی‌كند، با وجود اپن بودن آشپزخانه بهداشت صوتی در

خانه مراعات نمی‌شود و امكان تفكر و مداقه را از زن می‌گیرد.


3.      در معماری جدید توجه به جای عبادت و نماز در خانه نمی‌شود.

4.      در معماری جدید توجه به نیاز انسان به تفكر و درون‌نگری نمی‌شود.

5.      با قرار گرفتن سرویس‌های بهداشتی در كنار محل نشیمن احساس ناخوشایندی به انسان می‌دهد. از امام صادق حکایت

شده که فرمود: أَ لَیْسَ مِنْ حُسْنِ التَّقْدِیرِ فِی بِنَاءِ الدَّارِ أَنْ یَكُونَ الْخَلَاءُ فِی أَسْتَرِ   

   مَوْضِعٍ فِیهَا؛ آیا نمیبینی كه از نیكوئی تقدیر

خانه كه آدمی بنا میكند آن است كه بیت الخلاء در پنهان‏ترین جاهای خانه باشد؟    

6.      جایگاه فرهنگ ایرانی ـ اسلامی در معماری جدید كجاست؟  

چینش لوازم خانه

ـ چیدمان لوازم خانه غیر از تزیین آن است. در هر خانه‌ای لوازمی وجود دارد، در چینش سؤال این است كه آنها را چگونه كنار یكدیگر قرار دهیم؟ اما تزیین بیشتر استفاده از لوازم غیراساسی مثل آثار هنری، تابلوها، گیاهان زنده یا مصنوعی است. به هر دو در خانه باید توجه شود.

ـ آیا وسائل و تزئینات داخل خانه باید كم باشد یا زیاد؟ نباید به قدری باشد كه باعث غفلت انسان  از یاد خدا شود. (آیا رابطه‌ای بین كم بودن وسائل تزئینی و تفكر و زیاد بودن وسائل تزئینی و توانایی بر صحبت كردن وجود دارد؟)

ـ لوازم تزئینی در خانه نباید به قدری زیاد باشد كه سبب غفلت از یاد خدا، دوری از معنویت و مانع از تفكر انسان شود (سوگیری بیشتر تعالیم و آموزه‌های اسلامی به یاد خدا، عدم غفلت و توجه به عالم معنا و اخلاقیات است).

ـ ترتیب چیدمان لوازم و تزیین خانه بر اساس چه چیزی باید باشد؟ بر اساس كاركردها و پیامدها، ساختار، یا هویت.

به نظر می‌رسد كاركردها و هویت دو عنصر اساسی برای هر فرهنگ هستند. از این رو رعایت كاركردها و هویت‌بخشی در چیدمان لوازم منزل از اهمیت بسزایی برخوردار است

تزئین خانه

تزیین خانه (رنگ‌آمیزی، استفاده از اشیاء هنری، و تزیینی):

در روایات اسلامی استفاده از رنگ امری عرفی معرفی شده است، لذا می‌توان

از عرف و علوم جدید برای

رنگ‌آمیزی خانه استفاده كرد. همچنین در آیات و روایاتی به رنگ خاصی در لباس و

كفش اشاره شده است كه

می‌توان از آنها برای رنگ‌آمیزی خانه نیز استفاده كرد.

همان گونه كه از اهل بیت عصمت نقل شده، بهترین پوشش هر عصری لباس مردم همان زمان است. اگر می‌بینیم كه اهل بیت عصمت هم از لباسهای زرد بهره می‌گرفته‌اند، شاید به این دلیل بوده كه در آن عصر، عرف، چنین پوششی را دور از شأن افراد نمی‌دانسته است.

در روایتی از امام صادق ـ علیه السلام ـ خطاب به عبید بن زیاد آمده است: "ایاك ان

تزین الا فی احسن زی قومك" خود را تزیین مكن جز به مثابه و فرم كسانی كه با

آنان زندگی می‌كنی."

در حدیث دیگری از همان بزرگوار آمده است: "خیرُ لِباسِ كلِ زمان لباسُ اَهْلِهِ"

بهترین پوشش در هر عصری، لباس

مردم همان زمان است. شاید از این روایات نیز بتوان استفاده كرد كه چیدمان و

تزئین خانه نیز امری عرفی است.

اما سفارشهایی در استفاده از رنگ خاصی نیز در روایات وجود دارد كه شاید بتوان حمل بر همین مسأله كرد كه در آن زمان رنگهای سفارش شده رنگ مورد استفاده مردم آن زمان بوده است:

ـ آنچه از پاره‌ای از روایات استفاده می‌شود، این است كه بهترین و زیباترین لباس از لحاظ جنس و ویژگی، آن لباسی است كه میان متدینین متعارف باشد.

ـ شایسته‌ترین لباس هر دوره، پوشش مردم آن عصر است.

بنابراین انسان متعهد باید از عرف زمان و مكانی كه در آن زیست می‌كند، پیروی كند و در كیفیت تزیین و رنگ لباسهای خود با توجه به متعارف گام بردارد. از همین روست كه در برخی از عرفها و حتی برخی از دوره‌ها بعضی از لباسهای رنگی، شایسته است، اما در جوامع و یا اعصار دیگر همان لباسها را سبك و دور از شأن یك مسلمان به شمار می‌آورند.

حتی می‌بینیم در یك زمان و بین متدینین، استفاده از لباسی یا رنگی مخصوص را برای محیط خانه و یا محیط كار، مناسب می‌دانند، اما برای خیابان و مجامع عمومی نه.

در روایتی در مورد مسأله اخیر از امام باقر ـ علیه السلام ـ آمده است "كنا نلبس

الاصفر فی البیت." ما لباس زرد رنگ

را در منزل می‌پوشیم.

پوشش قرمز در روایات: از دیدگاه روایات، استفاده از پوششهای قرمز در اصل،

اشكالی ندارد، مگر آن كه عرف به

دلیلی آن را ناپسند شمارد.

راهكارها

1.      رنگ‌کاری سقف و دیوارها با رنگهای روشن،

2.      تزیین دیوارها با تابلوها و تصاویر طبیعی دریا و درختان، و استفاده از آیینه در

برخی راهروها و فضاهای دیگر برای دادن احساس وسعت به آن جا.

3.      استفاده متنوع از رنگها و پرهیز از استفاده از یك رنگ و ست‌كردن وسایل و لوازم

خ   انه. تنوع رنگها برای آرامش،

   شكل‌گیری عواطف و احساسات انسانی مناسبتر است.

4.      استفاده از رنگهای مختلف متناسب با اتاقها و فضای خانه. مثلا استفاده از رنگهای اشتها‌آور در فضای صرف غذا، یا

استفاده از رنگهای آرامش‌بخش در فضاهای استراحت و نشیمن،

5.      رنگ لباسهای داخل خانه باید با رنگ لباسهای بیرون متفاوت باشد

6.      پرهیز از رنگ سیاه: رنگ سیاه، حالت حزن و افسردگی در انسان ایجاد می‌كند و با شادی و انبساط خاطر، تناسبی

    ندارد.

7.      قرآن كریم كسانی را كه به امكانات و رفاه مادی دنیایی دیگران می‌نگرند، به دو گروه تقسیم می‌كند: یك نوع افرادی كه با دیدن چنین تجملاتی قلبشان تكان می‌خورد و آه سوزانی از دل می‌كشند و آرزو می‌كنند كه ای كاش حتی یك

روز، و یك ساعت، و یك لحظه! به جای آنان می‌بودند، چنان كه قرآن می‌فرماید: قالَ  

ا    لَّذِینَ یُرِیدُونَ الْحَیاةَ الدُّنْیا یا لَیْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِیَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِیمٍ؛ كسانی 

   كه طالب زندگی دنیا بودند گفتند ای كاش ما هم مثل آنچه به قارون داده

   شده است ما نیز داشتیم! به راستی كه او بهره عظیمی از نعمتها دارد.

خداوند متعال به این گونه افراد می‌فرماید: وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْكَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً

مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا لِنَفْتِنَهُمْ فیهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَیْرٌ وَ أَبْقی؛ و هرگز چشمان خود 

را به نعمتهای مادّی، كه به گروه‏هایی از آنان داده‏ایم، میفكن! اینها

شكوفه‏‌های زندگی دنیاست تا آنان را در آن بیازماییم و روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است! بنابر این جلوه‏های زندگی دنیوی همچون غنچه و شكوفه‏ای است كه هرگز گل نمیشود و تنها ابزار آزمایش انسان‏هاست.

8.      گروه دوم پرهیزگار و با ایمان كه افق فكرشان از این مسائل برتر و بالاتر است و شخصیت را با معیار زر و زور و

خانه‌های قصرگونه نمیسنجند، آنان كسانی هستند كه ارزشها را در امكانات مادی جستجو نمیكنند، چنان كه قرآن

می‌فرماید: وَ قالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَیْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَیْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاًوَ لا 

    یُلَقَّاها إِلَّا الصَّابِرُونَ؛ اما كسانی كه 

   علم و دانش به آنها داده شده بود گفتند: «وای بر شما ثواب الهی برای كسانی كه ایمان آورده‏اند و عمل صالح انجام

م  یدهند بهتر است، اما جز صابران آن را دریافت نمیكنند.

بهداشت خانه

1.      بهداشت خانه (جسمانی، روحی و روانی، صوتی...) استفاده از لوازم و چینش آن باید به شكلی باشد كه بهداشت جسمانی و روانی افراد تأمین شود؛ مثلا از كف پوش موكت یا فرش برای بهداشت صوتی استفاده شود. البته برای این منظور باید بین جمعیت خانواده و نوع كفپوش توجه كرد. در مصرف كفپوش نباید اسراف كرد. سرامیك، موكت، فرش و بعد هم مبل.

2.      پرهیز از تزیینهایی كه دركی از فلسفه یا آثار روحی و روانی آن نداریم.

واقعیت این است كه معماری، بسیاری از رفتارهای ما را جهت‏دهی می‌كند. تا پیش از آن كه بنایی ساخته شود، بنا، اسیر انسان است اما پس از ساخت، انسان اسیر ساختمان است؛ زیرا تا پیش از ساخت، ما به آن شكل می‌دهیم و پس از ساخت، بنا، رفتار ما را شكل می‌دهد. به همین جهت، اگر در مرحله طرّاحی، براساس فرهنگ خودی و بومی نقشه‏ای را طرّاحی كنیم، میان فرهنگ ما و فرهنگی كه ساختمان بر ما تحمیل می‌كند، تناقضی پیش نخواهد آمد؛ امّا اگر معماری بر اساس فرهنگ بیگانه و غیرخودی ساخته شود، میان فرهنگ فرد مسلمان و فرهنگ ساختمان، تناقض پیش خواهد آمد. گرچه ممكن است این تناقض در آغاز، مشكل‏ساز باشد و رنگ و بوی ستیز دهد؛ امّا به مرور زمان، از فرهنگ فرد، حسّاسیت‏زدایی و عادی شده، فرهنگ ساختمان چیره می‌گردد. این تغییرات، آن قدر آرام و خزنده‏اند كه شاید هیچ توجّهی را بر نمی‌انگیزاند؛ امّا پس از گذشت زمان، با مقایسه این دو دوره می‌توان تغییرات را درك كرد. این تغییر، نخست در حوزه رفتار صورت می‌گیرد و سپس، تغییر رفتار، موجب تغییر فرهنگ می‌شود. به عنوان نمونه حیا، یكی از بارزترین شاخصه‏های فرهنگ اسلامی است و معماری اسلامی با این شاخصه هماهنگی كامل دارد. به همین خاطر در معماری اسلامی نه تنها درون هیچ خانه‌ای از بیرون قابل دید نیست؛ بلكه ورودی بسیاری از خانه‌ها به نحوی ساخته شده است كه اگر درِ خانه نیز باز بماند حیاط و درون خانه به هیچ وجه قابل دید نیست.  اما متاسفانه امروزه به تبعیت از فرهنگ غرب نه تنها درون خانه‌ها در معرض دید است بلكه خانه‌ها به گونه‌ای ساخته شده‌اند كه هریك بر دیگری اشراف دارند. 







نوع مطلب : فرهنگ و فرهنگ شناسی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :