گپ فرهنگی
پنجشنبه 19 بهمن 1391 :: نویسنده : mkafi
فرق روش تحقیق با روش‌شناسی چیست؟
روش تحقیق مهارتی و مجموعه اعمالی است دارای فرایندی چند برای كشف مجهول یا تبدیل علم اجمالی به علم تفصیلی در مورد یك موضوع خاص.
اما روش‌شناسی مباحث فلسفی و نظری است در مورد روش تحقیق و یا روش علوم.

كدامیك از موارد زیر به عنوان روش تحقیق تلقی می‌شوند؟
ـ روش‌شناسی علوم و تحقیقات
ـ آیین نگارش و ویرایش
ـ منبع‌شناسی و مأخذشناسی
ـ گزارش تحقیق
ـ مهارت كشف مجهول
... اگر چه گاهی در مراكز علمی و غیرعلمی بر پاره‌ای از موارد بالا روش‌ تحقیق اطلاق می‌شود، ولی آن موردی كه مسلما به عنوان روش تحقیق شناخته می‌شود، مورد آخر یعنی مهارت كشف مجهول ویا حل مسأله است.

فرق روش تحقیق با گزارش تحقیق (پایان‌نامه) چیست؟
روش تحقیق انجام یكسری فعالیت است برای یافتن جواب یك سؤال، یا توضیح یا تبیین یك موضوع و یا حل یك مسأله؛ اما پایان‌نامه گزارشی كتبی از تحقیق انجام شده است.
طرح تحقیق در سیره‌پژوهی
سیره‌پژوهی بسیار شبیه سرگذشت‌پژوهی است.
روش تحقیق سرگذشت‌پژوهی كیفی است.
بنابر این روش تحقیق در سیره‌پژوهی نیز می‌تواند كیفی باشد.

مورد پژوهش در سیره‌پژوهی
سیره‌پژوهی یا سرگذشت‌پژوهی به بررسی این سؤال می‌پردازد كه «سبك زندگی گروهی از افراد یا انسانهای خاص چیست؟»
اشخاص خاص = پیامبران، ائمه، اولیاء الهی، نخبگان دینی، سیاسی و اجتماعی
با ترکیب سیرة (زندگی‌نامة) اشخاص خاص و مدارک شخصی آنان مانند نامه‌ها و خاطرات شخصی می‌توان نشان داد که الگوی سبك زندگی گروهی از اشخاص خاص در گذشته چگونه بوده است.

ابعاد سبك زندگی در سیره‌پژوهی
مطالعة الگوی سبك زندگی گروه‌هی از افراد (مثل ائمه) شامل الگوهای بینشی، گرایشی و رفتاری كه بر اساس آن در دورة زندگی‌شان فكر و رفتار كرده‌اند.
جستجوی سبك زندگی یا نظام معنایی (جهان‌بینی) نهفته در روابط، فعالیتهای روزمره و گفتار یك فرد خاص (مثلا یكی از ائمه)
تبلیغ و توسعة الگوهای بینشی، گرایشی و رفتاری كه در سبك زندگی اشخاص خاص (مثلا ائمه یا یكی از آنان) ریشه دارد.
ـ درك و فهم معنای ذهنی رفتارهای خاص و غیرطبیعی افراد خاص در طول زندگی آنان.

تعریف سیره‌پژوهی
مطالعة توصیفی سبك زندگی (بینشها، گرایشها و رفتار) گروهی از افراد یا فردی خاص
مطالعة تحلیلی و بررسی علّی برای پاسخگویی به چرایی در باب رفتار گروهی افراد یا فردی خاص (بررسی علل رفتار)
تفاوت سیره پژوهی و زندگی‌نامه یا سرگذشت‌پژوهی: سیره‌پژوهی در مورد افراد خاص (پیامبران، معصومان، نخبگان دینی، و قدیسها،....) انجام می‌گیرد، ولی زندگی‌نامه نویسی یا سرگذشت‌پژوهی می‌تواند برای هر فردی انجام گیرد.

انواع سیره‌پژوهی
1. بررسی سبك زندگی فرد یا افرادی خاص (مطالعه موردی)
2. استخراج الگوی سبك زندگی گروهی از افراد خاص كه قبلا به صورت موردی مورد پژوهش قرار گرفته‌اند.

بر اساس این دو نوع پژوهش، باید دو شكل پژوهش كیفی در سیره‌پژوهی مورد توجه بیشتر قرار گیرد:
یكی مطالعه مورد (شامل تكنیك‌های تطبیق الگو، ردیابی فرایند و روایت علی)
و دیگری مطالعه تطبیقی و مقایسه‌ای (شامل تكنیكهای روشهای پنجگانة میل، بررسی شبیه‌ترین و متفاو‌ترین موردها و جبر بولی)
هدف سیره‌پژوهی
1. درك الگوی بینشی و نحوة تلقی از جهان هستی، گرایشی، رفتاری و سبك زندگی گروهی از اشخاص یا سبك زندگی فردی خاص (سیره‌پژوهی می‌تواند شرح زنده و پویایی از سبك زندگی یک شخص خاص که هرگز نمی‌توان او را ملاقات كرد، در اختیار انسانهای معاصر قرار دهد)
2. سیره‌پژوهی در ساخت تصویری از اوضاع و احوال اجتماعی كه شخص مورد بررسی زندگی می‌كرده است، می‌تواند مفید باشد.
3. فهم دین در سیره‌پژوهشی ائمه علیهم السلام
4. توجیه تفاوتهای ظاهری بین بینش، گرایش و رفتارهای ائمه
ـوظیفه یک سیره‌پژوه این است که سبك زندگی اشخاص خاص را طوری بنویسد که ملموس باشد و بیشتر به بینشها و گرایشهای و اهداف اشخاص خاص اختصاص داده شده باشد تا اهداف نویسنده؛ کمتر به ارزشهای هنری نگارش و قلم‌پردازی نویسنده اهمیت دهد و بیشتر بیانگر تجربه‌های درست شخص خاص در زندگی و تفسیر وی از جهانی باشد که او در آن زندگی می‌كرده است.

3. فهم دین
ما در سیره‌پژوهی به سبك زندگی كسانی كه می‌خواهیم دینمان را از آنها اخذ كنیم، نظر می‌كنیم، تا از سبك زندگی آنها مفاد پیامهای دینی را بفهمیم؛ مثلا در دین یكی از صفات حسنه «قناعت» است و ما چهارده معصوم علیهم السلام را به عنوان تحقق واقعی دین قبول داریم. بعد بررسی می‌كنیم و می‌بینیم مورخان می‌گویند امام صادق (ع) شیك پوش بوده‌اند; در این دید، از آنجا كه حدود و ثغور مفهوم قناعت در متون دینی مشخص نیست به سیرة ائمه مراجعه می‌كنیم و نتیجه را می‌یابیم. مثلاً ممكن است از شیك پوشی امام صادق(ع) درس بگیریم. مثال دیگر، ولیعهدی امام رضا (ع) است: كسی كه بخواهد بفهمد وظیفه خودش در فراز و نشیبهای زندگی اجتماعی و سیاسی چیست; در اینجا به این برهه از تاریخ رجوع می‌كند كه شخصی ولیعهد قاتل پدر خویش می‌شود و از اینجا یك پیام دینی و آنهم فقط برای زندگی خودش و تعیین تكلیف خود دریافت می‌كند. این اقتضای یك تحلیل عمیق سیره‌پژوهی و تاریخی است.
4. مقایسه بین سیره‌های فردی
ما به دلایلی از تحلیل عمیق تاریخی در حوزه‌های مطالعات دینی خود برخوردار نیستیم. اگر حضرت علی(ع) در نهج‌البلاغه در نامه‌ای كه به عثمان بن حنیف می‌نویسند در باب غذای خود جملاتی بسیار عالی و سفارشاتی بسیار گهربار می‌نویسند; و ما این سیره را در زندگی ائمه دیگر مثل امام صادق(ع) نمی‌بینیم و تفاوتهای زیادی بین زندگی هر یك از ائمه ملاحظه می‌كنیم، همه اینها به تحلیل عمیق تاریخی نیازمند است. به صرف اینكه بگوییم هر یك از ائمه در اوضاع و احوال خاصی بودند (مطلبی كه واضح است و هر كسی می‌داند) وظیفه دینی و عالمانه خود را انجام نداده‌ایم. ما اگر شیعه واقعی هستیم باید با نگاهی تاریخی و بیطرفانه به بررسی زندگی ائمه بپردازیم و از آنها الگو برداریم و مطابق با شرایط خود از آنها استفاده كنیم، اگر امروز در آفریقا انسانهایی بر اثر گرسنگی می‌میمرند آیا ما وظیفه‌ای نسبت به آنها نداریم؟ و می‌توانیم غذای خود را با خیال راحت بخوریم. اگر امام صادق(ع) به زندگی و تدریس خویش مشغول بودند آیا این دلیل می‌شود كه هیچ گرسنه‌ای در آن زمان نبوده است؟ به هر حال همه این سؤالها به تحلیلهای تاریخی نیازمندند. سؤالهایی كه برای جواب آنها اثر تربیتی مؤثری بار می‌شود و چهره زندگی ما را دگرگون می‌كند و ما می‌توانیم به وظیفه خویش عمل كنیم

آیا سیره‌پژوهی محتاج روی‌آورد درون‌دینی است یا از طریق رهیافت بیرون‌دینی قابل اجرا است؟
محقق سیره آنگاه كه در برنامة پژوهشی خود به بحث و بیان توضیح روش می‌رسد باید مستدل كند كه چرا از طریق برون‌دینی یا درون‌دینی می‌خواهد تحقیق خود را انجام دهد.
همچنین در صورت انجام تحقیق بر اساس روش درون‌دینی باید مستدل كند كه چرا از رویكرد سمانتیكی یا هرمنوتیكی می‌خواند استفاده كند و چرا رویكرد سمانتیكی یا هرمنوتیكی نسبت به دیگری مفیدتر و شایسته‌تر است




نوع مطلب : روش‌شناسی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :